• रन्जित परियार 

समाजसेवाबाट संसदसम्म पुग्नु भएकी प्रतिनिधिसभा कि पूर्व उप–सभामुख तथा हाल प्रतिनिधिसभा सांसद इन्दिरा राना मगरसँग सञ्चारकर्मी रन्जित परियारले गरेको कुराकानी तथा विशेष अन्तरवार्ताको सम्पादित अंश यहाँ प्रस्तुत गरिएको छ । 

१) हजुर पूर्व उपसभामुख भइसक्नुभएको व्यक्ति अहिले पुनः राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीबाट सांसद हुनुभएको छ। कस्तो पाउनुभएको छ नयाँ पार्टी, नयाँ सरकार र अहिलेको राजनीतिक अवस्था ?

सबैभन्दा पहिले म जनताप्रति आभारी छु। उहाँहरूले ममाथि विश्वास गरेर फेरि संसदमा पठाउनुभएको छ। यो मेरो व्यक्तिगत उपलब्धिभन्दा पनि जनताले दिएको ठूलो जिम्मेवारी हो।

राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी नयाँ राजनीतिक शक्ति भएकाले नागरिकले यसप्रति ठूलो आशा र अपेक्षा राखेका छन्। पुराना राजनीतिक संस्कारभन्दा फरक ढंगले पारदर्शिता, जवाफदेहिता, सुशासन र जनताको दैनिक जीवनसँग जोडिएका विषयलाई प्राथमिकतामा राखेर काम गर्नुपर्छ भन्ने हाम्रो मूल भावना हो।

अहिले देशमा राजनीतिक स्थायित्वसँगै सुशासन, रोजगारी, शिक्षा, स्वास्थ्य, महँगी नियन्त्रण र भ्रष्टाचार नियन्त्रणको आवश्यकता छ। नागरिकले भाषण भन्दा परिणाम खोजिरहेका छन्। त्यसैले अब राजनीति जनताको जीवनमा प्रत्यक्ष परिवर्तन ल्याउने दिशामा जानुपर्छ।

२)  पूर्व उपसभामुखदेखि वर्तमान सांसदसम्मको राजनीतिक यात्रालाई कसरी मूल्याङ्कन गर्नुहुन्छ ? 

मेरो राजनीतिक यात्रा पद प्राप्तिका लागि मात्र भएको यात्रा होइन। म लामो समय सामाजिक सेवामा काम गर्दै आएँ। बन्दी सहायता नेपालमार्फत कारागारमा रहेका अभिभावकका बालबालिकाको अवस्था नजिकबाट देखेँ। ती बालबालिकाको दुःख, अभाव र सम्भावनालाई मैले आफ्नै आँखाले अनुभव गरेँ। त्यही अनुभवले मलाई नीति निर्माणको तहमा पुगेर काम गर्नुपर्छ भन्ने सोच दिएको हो।उपसभामुख हुँदा संसदलाई नजिकबाट बुझ्ने अवसर पाएँ। अहिले प्रत्यक्ष निर्वाचित सांसदका रूपमा जनताको आवाज अझ प्रत्यक्ष रूपमा संसदमा लैजाने जिम्मेवारी पाएको छु।म आफ्नो राजनीतिक यात्रालाई समाजसेवाबाट जनसेवा र जनसेवाबाट नीति निर्माणतर्फको यात्राका रूपमा लिन्छु।

३) उपसभामुखको जिम्मेवारी सम्हाल्दा सबैभन्दा महत्वपूर्ण अनुभव के रह्यो ?

उपसभामुखको जिम्मेवारी अत्यन्तै गरिमामय र चुनौतीपूर्ण थियो। संसदमा विभिन्न विचार, सिद्धान्त र राजनीतिक धारणा भएका माननीय सदस्यहरू हुन्छन्। सबैलाई समान व्यवहार गर्दै संसदको मर्यादा कायम राख्नु ठूलो जिम्मेवारी हो। त्यो समयमा मैले एउटा महत्वपूर्ण कुरा सिकेँ—लोकतन्त्र भनेको आफूले बोलेको कुरा मात्र होइन, आफूभन्दा फरक विचारलाई पनि सम्मानपूर्वक सुन्न सक्ने संस्कार हो। संसद जनताको सर्वोच्च प्रतिनिधिमूलक संस्था भएकाले त्यहाँ हुने हरेक गतिविधिमा जनताको विश्वास जोडिएको हुन्छ। अहिले सांसदका रूपमा काम गर्दा उपसभामुखको अनुभवले मलाई संसदको प्रक्रिया र जिम्मेवारी बुझ्न धेरै सहयोग गरेको छ।

४) यहाँले अहिले संसदमा नागरिकका लागि उठाउनुभएको प्रमुख एजेन्डा के–के छन् ?

मेरो प्राथमिकता नागरिकको आधारभूत जीवनसँग जोडिएका विषय हुन्। शिक्षा, स्वास्थ्य, रोजगारी, महिला तथा बालबालिकाको अधिकार, सामाजिक सुरक्षा, सुशासन, भ्रष्टाचार नियन्त्रण र सीमान्तकृत समुदायका सवाल मेरा महत्वपूर्ण विषय हुन्। झापा क्षेत्र नं. २ का नागरिकले मलाई जुन विश्वास गरेर संसदमा पठाउनुभएको छ, उहाँहरूको स्थानीय समस्या पनि मेरो प्राथमिकतामा रहन्छ। हामीले विकास गर्दा सडक र भवन मात्र होइन, मानिसको जीवनस्तरमा सुधार ल्याउने विकास गर्नुपर्छ। मेरो दृष्टिमा राम्रो शिक्षा, गुणस्तरीय स्वास्थ्य सेवा, रोजगारीको अवसर र सुरक्षित वातावरण नागरिकको आधारभूत अधिकार हुन्।

५) अहिलेको सरकारको कामलाई कसरी मूल्याङ्कन गर्दै हुनुहुन्छ ? विकास गर्ने क्रममा मूल्यवृद्धि र कर वृद्धिले सर्वसाधारण उठ्न नसक्ने अवस्था आएको नागरिकको गुनासो छ। यसमा नागरिकमाथि दमन भएन र ?

नागरिकको गुनासोलाई गम्भीर रूपमा लिनुपर्छ। राज्य सञ्चालनका लागि कर आवश्यक हुन्छ, तर करको भार नागरिकले थेग्नै नसक्ने अवस्था आउनु हुँदैन। विकासका नाममा नागरिकको दैनिक जीवन कठिन बनाउनु हुँदैन। सरकारले कर उठाउँदा नागरिकको आम्दानी, आर्थिक अवस्था र त्यसबाट प्राप्त हुने प्रतिफललाई पनि हेर्नुपर्छ। अहिले धेरै परिवारका लागि खाद्यान्न, शिक्षा, स्वास्थ्य, यातायातलगायत दैनिक खर्च धान्न कठिन भइरहेको छ। यस्तो अवस्थामा सरकारको पहिलो प्राथमिकता नागरिकलाई राहत दिने हुनुपर्छ। राज्य बलियो हुनु भनेको नागरिकमाथि भार बढाउनु होइनः नागरिकलाई बलियो बनाउनु हो।

६) देशमा विकराल अवस्था सिर्जना भएको छ—सुकुम्बासी समस्या, बेरोजगारी समस्या र बढ्दो भ्रष्टाचार। यसमा तपाईंको धारणा के छ ?

यी तीनवटै समस्या एकअर्कासँग जोडिएका छन्। भूमिहीन नागरिकलाई वर्षौँसम्म समस्या समाधान नगरी राख्नु राज्यको कमजोरी हो। वास्तविक सुकुम्बासीको पहिचान गरेर उनीहरूलाई सम्मानपूर्वक व्यवस्थापन गर्नुपर्छ। तर सरकारी वा सार्वजनिक जग्गाको अनधिकृत कब्जालाई सुकुम्बासी समस्याको नाममा संरक्षण गर्नु पनि हुँदैन। त्यसैगरी बेरोजगारी अहिले युवाको मात्र समस्या होइन, देशको भविष्यसँग जोडिएको विषय हो। नेपालमा काम गर्ने वातावरण सिर्जना गर्नुपर्छ। युवा विदेश जानुलाई मात्र रोजगारीको समाधान मान्नु हुँदैन। र भ्रष्टाचारको कुरा गर्दा कानुन सबैका लागि समान हुनुपर्छ। पद, पहुँच वा राजनीतिक सम्बन्धका आधारमा कसैले छुट पाउनु हुँदैन। भ्रष्टाचार नियन्त्रण गर्न राजनीतिक इच्छाशक्ति, पारदर्शिता, बलियो अनुसन्धान र दोषीलाई कानुनी कारबाही आवश्यक छ।

७) नयाँ सरकारसँग नागरिकले ठूलो आशा र अपेक्षा राखेका थिए तर सोचेअनुसार काम गर्न नसक्दा नागरिकको विश्वास घटेको छ। तपाईंको पार्टी नयाँ सरकारलाई के भन्न चाहनुहुन्छ ?

सरकारलाई मेरो सन्देश स्पष्ट छ—नागरिकको धैर्यको परीक्षा नलिनुहोस्, नागरिकको विश्वासलाई सम्मान गर्नुहोस्। सरकार बन्नु भनेको सत्ता प्राप्त गर्नु मात्र होइन, जनताको समस्या समाधान गर्ने जिम्मेवारी प्राप्त गर्नु हो। नागरिकले धेरै वर्षदेखि एउटै कुरा सुनिरहेका छन्—विकास हुन्छ, रोजगारी आउँछ, भ्रष्टाचार नियन्त्रण हुन्छ। अब नागरिकले आश्वासनभन्दा कामको परिणाम हेर्न चाहन्छन्। हामी प्रतिपक्षमा भए पनि देशको हितमा सरकारले राम्रो काम गर्छ भने त्यसको समर्थन गर्छौँ। तर जनताको हितविपरीत काम भएमा संसदभित्र र बाहिर लोकतान्त्रिक ढंगले खबरदारी गर्छौँ।

८) हजुर आदिवासी जनजाति समुदायको व्यक्ति उच्च ओहोदामा पुग्नुभएको छ। अब आदिवासी जनजातिको भाषा, संस्कार, संस्कृतिको उत्थान, संरक्षण र संवर्द्धनका लागि तपाईंको पहलमा के–कस्ता काम हुन सक्छन् ?

नेपालको सुन्दरता नै यसको विविधता हो। हाम्रो देशमा विभिन्न जातजाति, भाषा, संस्कृति र परम्परा छन्। यो विविधता हाम्रो कमजोरी होइन, हाम्रो शक्ति हो। आदिवासी जनजातिका भाषा, संस्कृति र परम्परालाई केवल उत्सवका दिन सम्झिने होइन, दैनिक जीवन र नयाँ पुस्तासँग जोड्नुपर्छ। मातृभाषा संरक्षण, स्थानीय पाठ्यक्रममा मौलिक संस्कृति समेट्ने, परम्परागत ज्ञान र सीपको संरक्षण गर्ने तथा युवापुस्तालाई आफ्नो भाषा र संस्कृतिप्रति गौरव गर्ने वातावरण बनाउनुपर्छ। मेरो विचारमा पहिचानको संरक्षणसँगै आर्थिक सशक्तीकरण पनि आवश्यक छ। संस्कृति जोगाउने मानिस आर्थिक रूपमा पनि बलियो हुनुपर्छ।

९) राजनीतिमा महिला सहभागिता बढेपनि निर्णय गर्ने तहमा महिलाको सङ्ख्या कम छ। यसमा तपाईं के भन्न चाहनुहुन्छ ?

महिलालाई राजनीतिमा ल्याउनु मात्र पर्याप्त छैन, निर्णय गर्ने अधिकार पनि दिनुपर्छ। महिला आधा जनसंख्या हुन्। तर राज्यका महत्वपूर्ण निर्णय गर्ने ठाउँमा महिलाको उपस्थिति अझै अपेक्षाकृत कम छ। महिलाको क्षमता पुरुषभन्दा कम भएर होइन, अवसर र संरचनागत अवरोधका कारण महिलाहरू पछाडि परेका हुन्। म आफैं उपसभामुखको जिम्मेवारी सम्हालिसकेको व्यक्ति भएकाले भन्न सक्छु—अवसर पाए महिलाले नेतृत्व गर्न सक्छन्। त्यसैले राजनीतिक दलहरूले महिलालाई केवल चुनावमा उम्मेदवार बनाउने होइन, पार्टीको नीति निर्माण र निर्णय गर्ने तहमा पनि समान अवसर दिनुपर्छ।

१०) संसदमा महिला, दलित तथा सीमान्तकृत समुदायका मुद्दा उठेपनि व्यवहारमा कार्यान्वयन हुन सकेको छैन। पूर्व महिला उपसभामुख भइसक्नुभएको व्यक्तिका रूपमा अब उहाँहरूको पक्षमा तपाईंको भूमिका कस्तो रहन्छ ?

म महिला, बालबालिका, दलित तथा सीमान्तकृत समुदायका विषयलाई केवल राजनीतिक भाषणको विषय बनाउन चाहन्नँ। मैले सामाजिक सेवाको क्रममा समाजको सबैभन्दा कमजोर तहमा रहेका मानिसहरूको जीवन नजिकबाट देखेकी छु। त्यसैले उनीहरूको समस्या मेरो लागि कागजमा पढेको विषय होइन। संसदमा कानुन बनाउँदा त्यसले वास्तविक जीवनमा रहेका मानिसलाई कस्तो प्रभाव पार्छ भन्ने कुरा हेर्नुपर्छ। मेरो प्रयास हुनेछ—आवाज नभएकाहरूको आवाज संसदमा पुर्‍याउने र संसदमा उठेको आवाजलाई नीतिमा तथा नीतिलाई व्यवहारमा पुर्‍याउने।

११) तपाईं बालबालिकाको सेवा गरेर थुप्रै पुरस्कार प्राप्त गरिसक्नुभएको व्यक्ति हुनुहुन्छ। अहिले नीति निर्माण गर्ने तहमा पुग्नुभएको छ। अब महिला तथा बालबालिकाका लागि कस्तो नीति नियम तय गर्दै हुनुहुन्छ ?

बालबालिकाको विषय मेरो जीवनसँग जोडिएको विषय हो। बन्दी सहायता नेपालमार्फत काम गर्दा मैले कारागारमा रहेका अभिभावकका बालबालिकाले भोग्नुपर्ने पीडा नजिकबाट देखेँ। अभिभावक जेलमा हुनु बालबालिकाको अपराध होइन। तर त्यसको असर बालबालिकाले भोग्नुपर्ने अवस्था हुनुहुँदैन। त्यसैले राज्यले विशेष परिस्थितिमा रहेका बालबालिकाको शिक्षा, स्वास्थ्य, संरक्षण र सामाजिक पुनःस्थापनाको जिम्मेवारी लिनुपर्छ। महिलाको विषयमा पनि आर्थिक सशक्तीकरण, शिक्षा, स्वास्थ्य, सुरक्षा र नेतृत्व विकासलाई प्राथमिकतामा राख्नुपर्छ। बालबालिकालाई दया होइन, अधिकार र अवसर चाहिन्छ। म नीति निर्माणको तहमा रहँदा यही सोचलाई अझ व्यापक रूपमा अघि बढाउन चाहन्छु।

१२)  पाँच वर्षपछि नागरिकले मूल्याङ्कन गर्दा “इन्दिरा राना मगर सांसद हुँदा यो काम गर्नुभयो” भन्न सक्ने एउटा मुख्य काम के हुन सक्छ ?

मेरो लागि सबैभन्दा ठूलो उपलब्धि पद वा व्यक्तिगत राजनीतिक सफलता होइन। म चाहन्छु, पाँच वर्षपछि कुनै अभिभावकले आफ्ना छोराछोरीका लागि राम्रो शिक्षा र सुरक्षित भविष्य पाएको महसुस गरोस्। कुनै महिला आफ्नो अधिकारका लागि अरूको मुख ताक्न नपरोस्। कुनै बालबालिका अभिभावकको परिस्थितिका कारण शिक्षा र अवसरबाट वञ्चित हुन नपरोस्। यदि संसदमा रहँदा मैले महिला तथा बालबालिकाको अधिकार, विशेषगरी जोखिममा रहेका बालबालिकाको संरक्षणका लागि दीर्घकालीन प्रभाव पार्ने नीति निर्माणमा योगदान गर्न सकेँ भने त्यसलाई आफ्नो ठूलो उपलब्धि मान्नेछु। त्यससँगै झापा–२ का नागरिकले “हामीले पठाएको प्रतिनिधिले हाम्रो आवाज संसदमा उठायो र काम पनि गर्‍यो” भन्न सक्ने अवस्था बनाउन चाहन्छु।

१३) अन्त्यमा के भन्न चाहनुहुन्छ ?

सबैभन्दा पहिले मलाई विश्वास गरेर प्रतिनिधिसभामा पठाउनुहुने झापा क्षेत्र नं। २ का सम्पूर्ण दिदीबहिनी तथा दाजुभाइहरूलाई हार्दिक धन्यवाद दिन चाहन्छु। मलाई प्राप्त भएको मत मेरो लागि सम्मान मात्र होइन, ठूलो जिम्मेवारी पनि हो। म लामो समय समाजसेवामा रहँदा एउटा कुरा सिकेँ—परिवर्तन एकै दिनमा हुँदैन, तर इमानदार प्रयास रोक्नु हुँदैन। अब मेरो प्रयास संसदमा जनताको आवाजलाई बलियो रूपमा उठाउने, महिला तथा बालबालिकाको अधिकारका लागि काम गर्ने, सीमान्तकृत समुदायका मुद्दालाई प्राथमिकतामा राख्ने र सुशासन तथा जवाफदेहिताका लागि निरन्तर खबरदारी गर्ने हुनेछ। राजनीति जनताको सेवाको माध्यम बन्नुपर्छ। हामी सबै मिलेर देशलाई राम्रो बनाउनुपर्छ। म जनताको प्रतिनिधि भएर होइन, जनताको सेवक भएर काम गर्न चाहन्छु। धन्यवाद।